ازور بها ابا قابوس حتّى انيخ على تحيّته بجند اى على ملكه ، و قال زهير ( 1 ) : من كلّ ما نال الفتى قد يلته الَّا التّحيّة و سلام ( 2 ) و خطاب نكو را تحيّت از آن جا خوانند كه ، معنى او راجع است الى قولهم : احياك اللَّه حياة طيّبة و حيّاك اللَّه ايضا . و تحيّت اهل بهشت ، سلام باشد ، يعنى به سلامت رسيدى ، بر يكديگر سلام كنند چنان كه در اين آيت گفت ، و فريشتگان بر ايشان سلام كنند چنان كه گفت : وَالْمَلائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بابٍ ، سَلامٌ عَلَيْكُمْ . . . ( 3 ) ، و خداى بر ايشان سلام كند چنان كه گفت : سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ ( 4 ) ، و ابن كيسان گفت : افتتاح كلام به توحيد و عدل كنند و اختتام به شكر و حمد ، و قوله : * ( أَنِ الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * ، « ان » مخفّفه است از ثقيله ( 5 ) ، و التّقدير : انّه الحمد للَّه ، و « ها » ضمير شأن و كار باشد ، كقول الشّاعر : في فتية كسيوف الهند قد علموا ان هالك كلّ من يحفى و ينتعل و در شاذّ بلال ( 6 ) بن ابى برده و ابن محيص خواندند بتثقيل : انّ الحمد للَّه ( 7 ) . قوله : * ( وَلَوْ يُعَجِّلُ اللَّه لِلنَّاسِ [ الشَّرَّ اسْتِعْجالَهُمْ بِالْخَيْرِ ) * ، در آيت حذفى و اختصارى هست ، و معنى آن است و تقدير : و لو يجعل ( 8 ) اللَّه للنّاس ] ( 9 ) اجابة دعائهم فى الشّرّ كاستعجاله لهم ( 10 ) بالاجابة في الخير لقضى اليهم اجلهم ، اى لفرغ ( 11 ) من هلاكهم و عجّل هلاكهم . حق تعالى در اين آيت باز نمود كه ، آنچه از باب خير باشد من به تو معجّل دارم ( 12 ) ، و آنچه از باب شرّ باشد در آن تعجيل ننمايم ، بل تأخير كنم ، گفت : اگر خداى تعالى تعجيل كردى در دعاى آدميان خود را يا يكديگر را به شرّ ، اجابت آن چنان كه در باب خير كرده است [ و مىكند ] ( 13 ) زود هلاك بر آمدى ايشان را ، و اجل

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : زهير بن حباب الكلبى . ( 2 ) . اساس : و السّلام ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 3 ) . سورهء رعد ( 13 ) آيهء 23 و 24 . ( 4 ) . سورهء يس ( 36 ) آيهء 58 . ( 5 ) . اساس : ثقيل ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 6 ) . اساس : هلال ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 7 ) . آج ، لب ، آز ربّ العالمين . ( 8 ) . آج ، لب ، از : يعجل . ( 13 - 9 ) . اساس : افتادگى دارد ، از آو ، افزوده شد . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز لب : كاستعجالهم . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج : يفرغ . ( 12 ) . همهء نسخه بدلها : تعجيل دارم .